Laboratuvar Metodları

Genel Bakış

Laboratuvarlar tıbben ilgilenilen sayısız analiti test eden çeşitli metodolojiler kullanmaktadır. Bir test için kullanılan yöntemin anlaşılması test sonuçlarınızın daha geniş bir bağlamda kavranmasını sağlar. Aşağıda bu sitede sıklıkla sözü edilen birkaç laboratuvar test yönteminin açıklamasına ilişkin internet bağlantıları sunulmuştur.

Laboratuvar yöntemleri biyoloji, kimya ve fizik alanlarında kanıtlanmış bilimsel ilkelere dayanmaktadır. Bu yöntemler kanınızdaki kolesterol miktarının belirlenmesinden, DNA’nızın analizine, enfeksiyon nedeni olabilen mikroskopik canlıların üretilmesine kadar klinik laboratuvarın her yönünü kapsamaktadır. Bu yöntemler yemek kitabındaki tariflere çok benzemekte, belli analitler veya maddeler için biyolojik numunelerin test edilmesinde kullanılan prosedürler ve süreçleri tanımlamaktadır. Laboratuvar uzmanı son ürüne ulaşılana, başka bir deyişle test sonucu alınana kadar prosedürleri adım adım izler.

Bazı yemek tarifleri gibi bazı yöntemler, diğerlerine göre daha zor ve emek-yoğun olup değişik derecelerde uzmanlık ister. Sıklıkla aynı maddeyi analiz etmek için birden fazla sayıda yöntem kullanılabilir. Sonuçta, aynı madde (analit) farklı laboratuvarlarda farklı farklı test edilebilir. Test sonuçlarını karşılaştırırken bu gerçek kritik önem taşır.

Aşağıda sıralanan yöntemlerin tarifleri kullanılan bilimsel ilkelere ve bir sonuç vermek için gerekli adımlara bir miktar içgörü sağlama çabası taşır. Size uygulanabilecek testlerin bir bölümünün daha iyi anlaşılması için yöntemlerin ve farklılıkların açıklamaları sunulmuştur. Burada işaret edilenler mevcut teknolojilerin kapsamlı bir listesini sunma amacı taşımamakta, bu internet sitesinde sözü edilen yöntemlerin birkaç temsili örneğini sunmaktadır.

 

İmmunanaliz

İmmünoglobulinler bağışıklık sistemi tarafından vücut içindeki yabancı maddeleri tanımak, bağlamak ve etkisizleştirmek için üretilen proteinlerdir. İmmünolojik analizler antikor denilen bir immünoglobülinle onun spesifik olarak tanıdığı antijen denilen yabancı molekül arasında oluşan çok özgün bağlantının varlığına dayanmaktadır. Kan veya başka vücut sıvılarında spesifik bir antikor veya antijenin varlığını test etmek için kullanılabilir.
İmmünolojik analizler bir kan veya sıvı numunesindeki antikorun varlığını test etmek için kullanıldığında, antikoru tespit sisteminin bir öğesi olarak test spesifik bir antijeni kullanır. Test edilmekte olan antikor numunede mevcut olduğu takdirde test sistemindeki antijenle reaksiyona girecek veya ona bağlanacak, test sonucu pozitif çıkacaktır. Anlamlı bir reaksiyon oluşmazsa numune test sonucu negatif olarak bildirilecektir. Antikorları tespit için yapılan immünolojik testlere örnek olarak Romatoid Faktör testi (romatoit artrit hastalarında görülen otoimmün antikorları test eder), Batı Nil Virüsü testi ( bu virüsün etkeni enfeksiyona reaksiyon olarak hastanın oluşturduğu antikorları test eder) verilebilir . Ayrıca aşılanmaya (aşılanmanın başarılı olduğundan emin olmak için Hepatit B virüsüne karşı oluşan antikorları test eder) cevaben oluşan antikorlar da bu testlerle tespit edilir.
Kan veya sıvı numunesindeki antijenlerin varlığını test etmek için immünolojik analizler kullanıldığında, kullanılan kontrol testi numunesi ilgilenilen antijene karşı oluşan antikorları içerir. Kişinin numunesinde mevcut antijenin spesifik bir antikora karşı reaksiyonu bilinen konsantrasyonlarda ve miktardaki antijenle oluşan reaksiyonla karşılaştırılıp sonuç rapor edilir. Antijenler için yapılan immünolojik testlere örnek olarak için ilaç, hormon (insülin, TSH, östrojen gibi) ve kanser belirteç (PSA, CA-125 ve AFP gibi) testleri verilebilir.
Kaynaklar
(© 2006). Immunoassay Detection Technologies, Chapter 2. Abbott Diagnostics Scientific Resources Learning Guide [On-line information]. PDF available for download through http://www.abbottdiagnostics.com.
Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Harris, N. and Winter, W. Chapter 10, Immunoassays. Pp. 117-119.

Enzim bağlantılı immün analiz (ELISA)

ELISA bir immünanaliz yöntemidir. Antijen-antikor kompleksleri oluşturmak için antikorların çok spesifik antijenlere bağlanacağı ilkesine dayanır. Bu kompleksleri tespit ve ölçümü için enzim bağlantılı antijenler veya antikorlar kullanılabilir.
İnsan kanında bir antikorun tespit ve ölçümü için bilinen bir antijen bir katı maddenin yüzeyine bağlanır. Üzerine hastanın numunesini içeren bir çözelti ilave edilir. Hastanın numunesi antikor içeriyorsa antijene bağlanacaktır. Daha sonra bir enzimle işaretlenmiş ikinci bir antikor (insan antikorlarına karşı) eklenir. Enzime bağlı antikor insan antikorlarına bağlanır. Enzim, hasta numunesindeki antikorun varlığı ve miktarını gösteren saptanabilir bir değişikliğin oluşmasına yol açacaktır.
Kaynaklar
(© 1994-2006). Introduction to Antibodies – Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELISA). Millipore Corporation [On-line information]. Available online at http://www.chemicon.com/resource/ANT101/a2C.asp through http://www.chemicon.com.
(2001). Gerostamoulos, J. et. al. (2001). The Use Of Elisa (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) Screening In Postmortem Blood. TIAFT, The International Association of Forensic Toxicologists [On-line information]. Available online at http://www.tiaft.org/tiaft2001/lectures/l13_gerostamoulos.doc through http://www.tiaft.org.
Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Harris, N. and Winter, W.

Western blot

Kan veya dokudaki spesifik proteinleri saptayan bir immünanaliz yöntemidir. Bir elektroforez aşamasıyla ayrıştırılmış proteinleri bir membrana aktaran başka bir aşamanın kombinasyonudur. Western blot testi sıklıkla, bir antikorun varlığını doğrulayan ve hastalığa tanı koymaya yardımcı olan bir testttir. Örneğin HIV ve Lyme hastalığı testleri sonuçlarını doğrulamak için kullanılır.
Bir Western blot testi için protein içeren bir numune bir jel katmanının bir ucunda bulunan bir noktaya yerleştirilir. Jelin bir ucundaki ayrı “bantlara” yan yana birçok numune ve kontrol yerleştirilebilir. Bir elektrik akımı numunedeki (numunelerdeki) proteinlerin jel boyunca hareket etmesine neden olarak proteinleri şekil ve büyüklüklerine göre ayırır. Bakıldığında portatif merdivenin basamaklarına benzer bantlar görülür. Bu numune ve o basamakları o jelle temasa getirilen ince bir membranın (zarın ) üstüne aktarılarak bir leke oluşturulur. Daha sonra membrana bağlanmış proteinleri tespit için bir veya iki aşamada tanımlanmış veya işaretlenmiş antikorlar kullanılır. Örneğin, HIV veya Lyme antikor testlerinin sonuçlarını doğrulamak için etken mikrobun proteinleri ayrılır. Hastanın numunesi daha sonra önceden oluşan lekeye damlatılarak bu mikroba karşı oluşmuş antikorlar bağlanır. Ardından insan immunoglobulinlerine karşı oluşmuş işaretlenmiş antikorlar kullanılarak incelenen mikrobun (örneğin HIV) antikorları tespit edilir. Belli bazı proteinlerin varlığı diğer bantlardaki bilinen negatif veya pozitif kontrol numuneleriyle karşılaştırılarak değerlendirilir. .
Kaynaklar
Khalsa, G. Western blotting. Arizona State University, School of Life Sciences, Mama Ji’s Molecular Kitchen [On-line information]. Available online at http://lifesciences.asu.edu/resources/mamajis/western/western.html through http://lifesciences.asu.edu.
Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics. Burtis CA and Ashwood ER, Bruns DE, eds. 4th edition St. Louis: Elsevier Saunders; 2006.